Strona główna » Nauka » Wpływ mineralizacji i pH wody głębinowej na przyswajalność składników odżywczych

Wpływ mineralizacji i pH wody głębinowej na przyswajalność składników odżywczych

28.01.2026

Na przyswajalność prozdrowotnych substancji obecnych w wodzie głębinowej ma wpływ nie tylko ich stężenie, ale także forma chemiczna, inne związki występujące w wodzie, jej ogólna jakość i parametry takie, jak pH. W artykule omówiono, w jaki sposób skład mineralny wody morskiej i jej pH wpływają na przyswajalność składników odżywczych oraz jak przekłada się to na funkcjonalność wody głębinowej.

Czym jest biodostępność w kontekście głębinowej morskiej wody planktonowej?

Choć nie ma jasnych definicji biodostępności, może być ona opisywana jako ilość pobranej substancji, która jest dostępna dla organizmu. Można ją zmierzyć np. poprzez pomiar stężenia danej substancji we krwi. Składniki odżywcze, które są trawione, zostają bowiem następnie w określonej ilości wchłaniane w układzie pokarmowym – głównie w jelicie cienkim – transportowane do krwi i wraz z nią – do tkanek i komórek organizmu, gdzie biorą udział w procesach metabolicznych lub są magazynowane.1,2

Stopień, w jakim dany składnik zostanie wchłonięty, a w jakim – wydalony, zależy od wielu czynników. Są to m.in.:

  • wiek i czynniki genetyczne,
  • aktywność fizyczna, stan fizjologiczny (np. menstruacja, menopauza, laktacja) i zapotrzebowanie organizmu (wzrastające np. w dzieciństwie czy w czasie ciąży),
  • choroby przewlekłe, nadwaga, nadużywanie alkoholu, 
  • przyjmowane leki,
  • istniejące niedobory (np. witamin), stan zdrowia układu pokarmowego i mikrobioty jelit,
  • forma, w jakiej przyjmowany jest dany składnik odżywczy, oraz jego dawka i stężenie,
  • nawodnienie i inne składniki przyjmowane w tym samym czasie (np. białko zwiększa przyswajanie magnezu). 3,4

Dlaczego biodostępność minerałów jest tak istotna?

Przyswajanie minerałów z pożywieniem może być ograniczone – pierwiastki mogą być uwięzione w strukturach komórkowych, mogą się także wiązać z antagonistami zawartymi w pokarmie, jak błonnik, kwas fitynowy, szczawiany czy polifenole. Biodostępność pierwiastków dodawanych do żywności w czasie produkcji również może być niska. Choć zwiększać ją może wspomaganie rozwoju bakterii jelitowych przez podawanie probiotyków, najbardziej biodostępne pozostają minerały w formie jonowej zawarte w wodzie czy roztworach, które cechują się największą łatwością przechodzenia przez błony komórkowe enterocytów – komórek jelit. 5,6,7

Obecnie na świecie występuje globalny niedobór składników odżywczych ze względu na pogorszenie jakości gleby, zmiany klimatyczne, spożywanie wysoko przetworzonej żywności czy choroby cywilizacyjne8. Duża część populacji cierpi na niedobory minerałów. Aż 33% populacji odczuwa niedobór żelaza, a 25% jest narażona na chroniczny niedobór cynku 9. Powszechne niedobory wapnia czy magnezu mogą wpływać na każdy układ ciała człowieka, w szczególności kostny czy sercowo-naczyniowy. Niedobory minerałów prowadzą do zwiększania częstości występowania różnych dolegliwości, jak anemia, osteoporoza, choroby układu krążenia, cukrzyca, choroby narządu wzroku czy skóry, nowotwory, a także zwiększenie ilości infekcji i zmniejszenie wydolności układu odpornościowego. 

By temu zapobiegać, wiele organizacji stawia sobie za cel zwiększenie biodostępności minerałów, w związku z czym prowadzone są badania nad suplementami czy technologiami ich dodawania do żywności (np. enkapsulacja czy enhancery przenikania). Obszar ten zawiera się również w Celach Zrównoważonego Rozwoju ONZ 10. 

Jednym z przedsięwzięć, które mają wysokie szanse na sukces bez dużych nakładów finansowych, jest promowanie wody morskiej jako bogatego w biodostępne minerały dodatku do codziennej diety. Wyniki meta-analiz pokazują, że zwiększenie ilości magnezu w przyjmowanej przez Europejczyków wodzie może pomóc zredukować śmiertelność z powodu choroby niedokrwiennej serca 11.

Prozdrowotna rola minerałów

W wodzie głębinowej znajdują się duże ilości minerałów, które są niezbędne dla organizmu i często występują w suplementach, które przyjmujemy na co dzień. Są one kluczowe dla produkcji energii, wzrostu, właściwego wykorzystania witamin i substancji odżywczych oraz ogólnego zdrowia. Niedobory minerałów mogą prowadzić do występowania różnego rodzaju schorzeń, a ich uzupełnianie może być wspierającym elementem holistycznej terapii wielu chorób. 12

W wodzie morskiej w różnych stężeniach występują makroelementy, takie jak wapń, magnez, chlorki, fosfor, potas, sód i siarka, oraz mikroelementy, jak kobalt, chrom, żelazo, jod, mangan czy selen. Każdy z nich bierze udział w innych procesach i w określonych ilościach jest niezbędny dla organizmu. 13

Jakie dokładnie są to substancje i jaki mają wpływ na organizm?

  • magnez – wpływa na prawidłową pracę mięśni i układu nerwowego, pracę serca, redukuje uczucie napięcia czy lęku, obniża poziom cholesterolu i poprawia wrażliwość na insulinę oraz jest kofaktorem dla ponad 300 enzymów organizmu, w tym odpowiedzialnych za syntezę energii i białek;
  • wapń – wpływa na funkcjonowanie mięśni i rozwój kości, zdrowie zębów, wspiera obniżanie ciśnienia krwi i zapobieganie osteoporozie oraz krzepnięcie krwi;
  • potas – wspomaga aktywność mięśni i pracę serca, zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej i retencję wody w organizmie;
  • sód – reguluje przepuszczalność komórek i równowagę wodną w organizmie;
  • fosfor – jest kluczowy dla syntezy białek i metabolizmu energii;
  • siarka – bierze udział w syntezie niezbędnych aminokwasów i enzymów;
  • żelazo – jest konieczne dla syntezy hemoglobiny odpowiadającej za natlenienie komórek organizmu, przez co wpływa na funkcjonowanie poznawcze, wydolność fizyczną i syntezę energii, moduluje także układ odpornościowy;
  • cynk – wspomaga działanie układu odpornościowego i zwalczanie infekcji, a także zdrowie skóry, gojenie ran i syntezę DNA, chroni również komórki przed stresem oksydacyjnym;
  • selen – jest silnym przeciwutleniaczem, wspomaga też funkcjonowanie tarczycy. 14,15

Do syntezy substancji niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jak enzymy, witaminy czy hormony, niezbędne są także takie minerały, jak: kobalt, chrom, fluor, jod, mangan, molibden czy miedź. 16

Skąd w głębinowej morskiej wodzie planktonowej tak wiele minerałów?

Skład zarówno źródlanych wód mineralnych, jak i wód oceanicznych wynika w dużej mierze z procesów geologicznych i hydrologicznych zachodzących w miejscu ich ujęcia. 17 Na stężenie wielu pierwiastków w wodzie duży wpływ ma także aktywność ludzka. Choć nie oddziałuje ona zbytnio na stężenie magnezu czy wapnia, może modulować zawartość w wodzie cynku, miedzi, molibdenu, manganu, niklu czy wanadu. 18

Oceaniczna woda głębinowa jest pobierana zazwyczaj z głębokości powyżej 200 m, co gwarantuje stabilność jej parametrów, brak zanieczyszczeń oraz optymalny skład pierwiastków. Na dużych głębokościach nie ma fitoplanktonu, który zużywa materię organiczną, za to żyją tam bakterie, które ją rozkładają, uwalniając łatwo rozpuszczalne jony pierwiastków. Proces ten nazywa się remineralizacją i skutkuje dużą ilością łatwo przyswajalnych minerałów obecnych w wodzie morskiej z głębin. 19

W kontekście wody morskiej przeznaczonej do spożycia istotnym zjawiskiem jest upwelling, który pozwala na pozyskanie wody o parametrach jeszcze bardziej korzystnych niż w typowa DSW (ang. deep-sea water). Upwelling polega bowiem na wynoszeniu zimnych, czystych i bogatych w składniki odżywcze wód z głębin oceanu na powierzchnię, gdzie jest wzbogacana w tlen i materię organiczną, a także łatwiejsza do pozyskiwania.

Woda oceaniczna a woda mineralna

Wody oceaniczne mają dużo bardziej stabilny skład niż wody mineralne. Zasolenie na poziomie ok. 3,5% jest stałe dla zbiorników morskich na całym globie. Skład wód powierzchniowych czy źródlanych zależy natomiast od wielu czynników: typu skał, opadów, flory i fauny oraz zanieczyszczeń. Zmienne jest również pH wód, które zależy m.in. od materii organicznej.

W wodach mineralnych zawartość wapnia plasuje się na granicy 100-300 mg/l, a magnezu – 15-120 mg/l. Wiele z wód mineralnych ma stosunek Ca:Mg powyżej 3:1, co jest niekorzystne dla przyswajalności magnezu. 20 W wodach oceanicznych pochodzących z rejonów upwellingu magnez występuje w stężeniu nawet ponad 1,7 tys. mg/l, a wapń – ponad 500 mg/l. 21

W wodzie morskiej z rejonów upwellingu to magnez występuje więc w nadmiarze w stosunku do wapnia. Taka proporcja może nieznacznie wpływać na przyswajalność wapnia – nie ma to jednak miejsca w fizjologicznych stężeniach (np. po rozcieńczeniu wody morskiej). Choć niektóre badania pokazują, że bardzo wysokie stężenia wapnia mogą hamować przyswajanie magnezu, większość badaczy potwierdza, że odwrotna zależność nie ma miejsca – równoczesna suplementacja magnezu i wapnia nie wpływa negatywnie na stężenie tego drugiego. 22,23,24

Nadmiar magnezu w stosunku do wapnia jest korzystniejszy niż odwrotna proporcja, gdyż w typowej diecie zazwyczaj przeważa wapń, a brakuje magnezu. Skład wody morskiej ułatwia dostarczanie do organizmu obu tych pierwiastków. Wysokie stężenie magnezu nie jest przy tym niebezpiecznie – przy wysokim stężeniu tego pierwiastka jego wchłanianie może ulec obniżeniu, co jest elementem fizjologicznej autoregulacji. 25

Mineralizacja wody głębinowej i jej wpływ na przyswajanie substancji odżywczych

Na przyswajalność składników odżywczych ma wpływ wiele czynników – w tym jakość wody oraz jej skład. Właściwości fizyczne, chemiczne czy mikrobiologiczne wody wpływają nie tylko na formę i biodostępność związków w niej występujących, ale także na procesy trawienia i wchłaniania tych substancji w układzie pokarmowym. Przykładowo, mogą być one zaburzone przez obecność w wodzie zanieczyszczeń, drobnoustrojów czy metali ciężkich. 26 Obecność niektórych minerałów pobudza natomiast układ trawienny. 27

Forma i stężenie pierwiastków

Minerały mogą występować w różnej formie – np. nieorganicznych soli (w pożywieniu), nieorganicznych jonów (w wodzie) czy organicznych kompleksów (np. w suplementach diety). Największą biodostępność wykazują formy zjonizowane, a w dalszej kolejności – kompleksy organiczne. 28 

Na wchłanianie niektórych pierwiastków wpływa również ich stężenie. Przykładowo, im więcej dostarczamy do organizmu cynku, tym mniejsza jego część ulega adsorpcji, co jest mechanizmem utrzymania homeostazy cynku przez organizm. W przypadku żelaza natomiast wchłanianie spada wraz z nasyceniem organizmu tym pierwiastkiem. 29 Również w przypadku wapnia czy magnezu stopień absorpcji zmniejsza się wraz ze stężeniem minerałów w dostarczanym roztworze. 30 

Interakcje pomiędzy poszczególnymi minerałami

Nie można nie wspomnieć o interakcjach pomiędzy różnymi minerałami, które mogą wzajemnie hamować swoje wchłanianie. Jeśli jeden pierwiastek występuje w nadmiarze co do drugiego, może on zmniejszać jego absorpcję. 31 Wysoki poziom wapnia może hamować wchłanianie żelaza i magnezu, a nadmiar cynku – miedzi. Zachodzi tu zjawisko konkurencji o kanały transportowe w jelitach poszczególnych pierwiastków lub też mechanizmy regulacji kanałów dla jednego pierwiastka przez drugi. 

Dla przyswajalności ważny jest więc także stosunek stężeń poszczególnych minerałów, np. w przypadku Ca:Mg powinien on wynosić około 2:1-3:1. Wynika to z tego, że wapń i magnez konkurują o niektóre mechanizmy transportowe w jelitach – nadmiar wapnia blokuje wchłanianie magnezu i zwiększa jego wydalanie przez nerki. 32 Wody głębinowe zwykle mają korzystny stosunek Ca:Mg, co poprawia ogólną przyswajalność. W diecie zachodniej, w tym w wodach mineralnych, spotykamy najczęściej stosunek większy niż 3:1, co może zaburzać wchłanianie i równowagę minerałów w organizmie. Choć w wodzie morskiej zauważyć można często wysokie ilości magnezu, przy fizjologicznych stężeniach równoczesne dostarczanie obu pierwiastków nie wydaje się istotnie zaburzać jednak ich bilansu.

Pierwiastki nie tylko hamują, ale też mogą wzmacniać wzajemnie swoją biodostępność. Takie zjawisko zachodzi w przypadku boru, który zwiększa przyswajanie wapnia i magnezu oraz wspiera ich działanie. Wody z rejonu upwellingu zawierają nawet 4,89 mg/l tego pierwiastka. 33 Do prawidłowego wchłaniania minerałów konieczne jest też właściwe nawodnienie. 34

Wpływ pH na przyswajalność składników odżywczych

Wartość pH wody może znacząco wpływać nie tylko na jej właściwości, ale też rozpuszczalność i jonizację pierwiastków w niej zawartych. Najlepiej przyswajalne są pierwiastki w formie jonowej, dobrze rozpuszczalne w wodzie. Zbyt niskie lub zbyt wysokie pH może więc ograniczać ich biodostępność, np. poprzez tworzenie się nierozpuszczalnych kompleksów i ich wytrącanie lub też poprzez dezaktywację transporterów jonów w nabłonku jelit. 

W przypadku większości minerałów, jak magnez, wapń, selen czy cynk, niższe pH zwiększa ich rozpuszczalność, dysocjację i wchłanianie w jelicie. Pierwiastki występują wówczas w postaci jonów najłatwiej rozpuszczalnych w wodzie i przyswajalnych w organizmie. Optymalne dla wchłaniania jest pH panujące w środowisku jelit – ok. 5,5-7. Przykładowo, w zasadowym środowisku magnez tworzy mniej rozpuszczalne Mg(OH)₂, wapń – CaCO₃, żelazo z łatwo przyswajalnego Fe2⁺ utlenia się do Fe3⁺, a mangan – z Mn²⁺ do Mn³⁺/Mn⁴⁺. 35

Woda głębinowa z rejonów upwellingu ma pH na poziomie 7-8, a więc jest neutralna lub lekko zasadowa. Nie wpływa to na jej smak ani stabilność minerałów. By zmniejszyć pH wody i zwiększyć przyswajalność minerałów w niej zawartych, warto do napoju na jej bazie dodać soku z cytryny lub też przyrządzić napoje fermentowane (np. kefir wodny, kombucha, kiszonki). Udowodniono, że fermentacja polepsza bowiem biodostępność minerałów. 36

Przyswajalność składników odżywczych – znaczenie praktyczne

Badania kliniczne dotyczące wód głębinowych pokazują, że odpowiednia mineralizacja sprzyja lepszemu nawodnieniu, szybszej regeneracji organizmu, regulacji funkcji metabolicznych, zapobieganiu chorobom, a także ogólnemu zdrowiu, co potwierdza praktyczne znaczenie jakości wody jako źródła minerałów. 37

Woda głębinowa, dzięki wysokiej czystości i stabilnej mineralizacji, może pełnić funkcję naturalnego elektrolitu, wspierając równowagę wodno-mineralną organizmu. By zwiększyć przyswajalność minerałów, najlepiej na bazie wody morskiej przygotować domowy napój elektrolitowy. W większości przypadków bezpieczniej jest rozcieńczyć słoną wodę, gdyż stopień wchłaniania minerałów z roztworu o mniejszym stężeniu może być większy. 38 Izotoniczność takiego roztworu stwarza optymalne warunki do przyswajania minerałów, a dodatek np. cytryny dostarcza witamin, w szczególności witaminy C, które ułatwiają przyswajanie niektórych pierwiastków, np. żelaza. 39 Dla przyswajania pierwiastków ważne jest także ogólne nawodnienie40, a rozcieńczenie roztworu sprzyja przyjmowaniu większej ilości wody.

Podsumowując, przyswajalność minerałów z wody zależy od synergii kilku czynników, w szczególności ogólnoustrojowych (nawodnienie, dieta, leki), a także od profilu mineralizacji i właściwości fizykochemicznych wody, w tym pH. Równoczesne spełnienie wielu warunków tworzy środowisko sprzyjające biodostępności jonów. 

Bibliografia

  1. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  2. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  3. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  4. Sterling L. Factors Affecting Nutrient Absorption: Dietary, Genetic, and Environmental Influences on Optimal Nutrition. Food Nutr. 2024;7(4) ↩︎
  5. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  6. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  7. Sterling L. Factors Affecting Nutrient Absorption: Dietary, Genetic, and Environmental Influences on Optimal Nutrition. Food Nutr. 2024;7(4). ↩︎
  8. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  9. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  10. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  11. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  12. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  13. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  14. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  15. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  16. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  17. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  18. National Research Council (US), Safe Drinking Water Committee. Drinking Water and Health. Volume 3. Washington (DC): National Academies Press; 1980. Chapter V: The contribution of drinking water to mineral nutrition in humans ↩︎
  19. Nani SZM, Majid FAA, Jaafar AB, Mahdzir A, Musa MN. Potential health benefits of deep sea water: A review. Evid Based Complement Alternat Med. 2016;2016:6520475. https://doi.org/10.1155/2016/6520475 ↩︎
  20. Daragó A, Nasiadek M, Sapota A, Bruchajzer E, Kilanowicz A. Ocena poziomów wapnia i magnezu w wybranych wodach mineralnych, źródlanych i uzdrowiskowych w odniesieniu do zalecanego dziennego spożycia (RDA). Bromat Chem Toksykol. 2017;50(1):39–47 ↩︎
  21. Auditoría completa de los análisis químicos del agua de mar de Vizmaraqua. (Raport techniczny). ↩︎
  22. Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal absorption and factors influencing bioavailability of magnesium – an update. Curr Nutr Food Sci. 2017;13:260–278. https://doi.org/10.2174/1573401313666170427162740 ↩︎
  23. Spencer H, Fuller H, Norris C, Williams D. Effect of magnesium on the intestinal absorption of calcium in man. J Am Coll Nutr. 1994;13(5):485–92. https://doi.org/10.1080/07315724.1994.10718439 ↩︎
  24. Areco V, Rivoira MA, Rodriguez V, Marchionatti AM, Carpentieri A, Tolosa de Talamoni N. Dietary and pharmacological compounds altering intestinal calcium absorption in humans and animals. Nutr Res Rev. 2015;28(2):83–99. https://doi.org/10.1017/S0954422415000050 ↩︎
  25. Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal absorption and factors influencing bioavailability of magnesium – an update. Curr Nutr Food Sci. 2017;13:260–278. https://doi.org/10.2174/1573401313666170427162740 ↩︎
  26. Abubakar MY, Haladu M, Reuben P, Mathew TS, Adam AB, Shamsuddeen R. The Impact of Water Quality on Human Nutrition: A Review of the Relationship between Water Intake and Nutrient Absorption. J Sci Artif Intell. 2024;1(1):348–355. https://doi.org/10.58578/AMJSAI.v1i1.3544 ↩︎
  27. Quattrini S, Pampaloni B, Brandi ML. Natural mineral waters: chemical characteristics and health effects. Clin Cases Miner Bone Metab. 2017;13(3):173–180. https://doi.org/10.11138/ccmbm/2016.13.3.173 ↩︎
  28. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  29. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  30. Fouhy LE, Mangano KM, Zhang X, Hughes BD, Tucker KL, Noel SE. Association between a Calcium-to-Magnesium Ratio and Osteoporosis among Puerto Rican Adults. J Nutr. 2023;153(9):2642–2650. https://doi.org/10.1016/j.tjnut.2023.05.009 ↩︎
  31. Sterling L. Factors Affecting Nutrient Absorption: Dietary, Genetic, and Environmental Influences on Optimal Nutrition. Food Nutr. 2024;7(4) ↩︎
  32. Fouhy LE, Mangano KM, Zhang X, Hughes BD, Tucker KL, Noel SE. Association between a Calcium-to-Magnesium Ratio and Osteoporosis among Puerto Rican Adults. J Nutr. 2023;153(9):2642–2650. https://doi.org/10.1016/j.tjnut.2023.05.009 ↩︎
  33. Auditoría completa de los análisis químicos del agua de mar de Vizmaraqua. (Raport techniczny). ↩︎
  34. Sterling L. Factors Affecting Nutrient Absorption: Dietary, Genetic, and Environmental Influences on Optimal Nutrition. Food Nutr. 2024;7(4) ↩︎
  35. Varvara R-A, Vodnar DC. Probiotic-driven advancement: Exploring the intricacies of mineral absorption in the human body. Food Chem: X. 2024;21:101067. https://doi.org/10.1016/j.fochx.2024.101067 ↩︎
  36. Manzoor MF, Ali A, Ain HB, Kausar S, Khalil AA, Aadil RM, Zeng X-A. Bioaccessibility mechanisms, fortification strategies, processing impact on bioavailability, and therapeutic potentials of minerals in cereals. Future Foods. 2024;10:100425. https://doi.org/10.1016/j.fufo.2024.100425 ↩︎
  37. Nani SZM, Majid FAA, Jaafar AB, Mahdzir A, Musa MN. Potential health benefits of deep sea water: A review. Evid Based Complement Alternat Med. 2016;2016:6520475. https://doi.org/10.1155/2016/6520475 ↩︎
  38. Fouhy LE, Mangano KM, Zhang X, Hughes BD, Tucker KL, Noel SE. Association between a Calcium-to-Magnesium Ratio and Osteoporosis among Puerto Rican Adults. J Nutr. 2023;153(9):2642–2650. https://doi.org/10.1016/j.tjnut.2023.05.009 ↩︎
  39. Richards JD, Cori H, Rahn M, Finn K, Bárcena J, Kanellopoulos AK, Péter S, Spooren A. Micronutrient bioavailability: concepts, influencing factors, and strategies for improvement. Front Nutr. 2025;12:1646750. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1646750 ↩︎
  40. Sterling L. Factors Affecting Nutrient Absorption: Dietary, Genetic, and Environmental Influences on Optimal Nutrition. Food Nutr. 2024;7(4) ↩︎