Zaparcia są to dolegliwości żołądkowo-jelitowe, podczas których dochodzi do niewystarczającego wypróżniania się bądź też utrudnienia w wydalaniu stolca lub obu tych czynników. Co istotne, zaparcia nadal negatywnie wpływają na jakość życia i generują wysokie koszty opieki zdrowotnej. Narodowa Służba Zdrowia (NHS) Wielkiej Brytanii wydała w latach 2017-2018 ponad 162 mln funtów. Należy zwrócić uwagę na sam termin zaparć czynnościowych, który został zdefiniowany przez Fundację Rzymską, po to aby pomóc w standaryzacji diagnostyki przewlekłych zaparć przy braku nieprawidłowości fizjologicznych. Badania sugerują, że zaparcia czynnościowe dotykają od 1 na 6 osób do 1 na 10 osób na świecie w dowolnym momencie. Co istotne, zmienność częstości występowania zaparć czynnościowych utrzymywała się nawet gdy łączono te same kryteria diagnostyczne i metodologię.
Rodzaje zaparć i przyczyny ich powstania
Zaparcia pierwotne (inaczej czynnościowe czy idiopatyczne) nie wynikają z choroby organicznej, lecz są związane z wolniejszym pasażem jelitowym. W tym przypadku dochodzi do mniejszej aktywności motorycznej okrężnicy. Występuje też słaba odpowiedź jelita na bodźce neurohormonalne oraz zmniejszona liczba komórek śródmiąższowych Cajala, czyli rozruszników perystaltyki. W efekcie występuje rzadkie wypróżnianie. Może wystąpić także słaba odpowiedź na błonnik czy środki przeczyszczające. Podłoże stanowi zaburzenie osi jelito-mózg. Może być też genetyczne czy dotyczące zmian neurodegeneracyjnych w splocie jelitowym.
Kolejnym rodzajem są zaparcia typu dysynergii defekacyjnej, czyli zaparcia odbytniczo-odbytowe. W tym przypadku za mechanizm odpowiada nieprawidłowa koordynacja mięśni dna miednicy oraz zwieraczy, a także paradoksalny skurcz zwieracza podczas próby defekacji. Wśród charakterystycznych objawów pojawia się uczucie blokady w odbytnicy. Przyczyną mogą być przebyte urazy czy porody, ale też nieprawidłowe nawyki defekacyjne.
Zaparcia czynnościowe niespecyficzne
Zaparcia czynnościowe niespecyficzne należą do kryteriów rzymskich IV. Oznacza to, że za mechanizm odpowiada nadmierne wchłanianie wody w jelicie grubym, mała objętość mas kałowych czy też zaburzenia sensoryczne jelita. Tego typu zaparcia nie są związane z chorobami jelit.
Zaparcia wtórne
Natomiast zaparcia wtórne, czyli objawowe są skutkiem choroby, stanu bądź czynnika zewnętrznego. Najczęściej występującym mechanizmem jest przeszkoda znajdująca się w pasażu treści jelitowej. Przyczyną takiego stanu mogą być nowotwory jelita grubego, zwężenie zapalne czy uchyłki. Występują też zaparcia metaboliczne i endokrynologiczne, powstałe na skutek niedoczynności tarczycy, mocznicy czy cukrzycy. W tym przypadku dochodzi do zaburzenia przewodnictwa nerwowego, spowolnienia perystaltyki czy też zmian w gospodarce wodno-elektrolitowej.
Natomiast zaparcia neurologiczne są związane z zaburzeniem kontroli defekacji czy uszkodzeniem osi jelito-mózg. Przyczyną może być choroba Parkinsona, udar mózgu czy twardnienie rozsiane. Są też zaparcia polekowe, które powstają na skutek zażywania opioidów, leków przeciwcholinergicznych czy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych.
Zaparcia mogą być więc związane ze stylem życia, gdzie czynnikami są: dieta uboga w błonnik, słabe nawodnienie, brak aktywności fizycznej czy przewlekłe hamowanie potrzeby defekacji. Natomiast w ujęciu naukowym zaparcia są heterogennym zespołem objawów, gdzie ważną rolę odgrywa motoryka jelita grubego, funkcja dna miednicy czy regulacja neurohormonalna.
Naturalne sposoby radzenia sobie z zaparciami
W przypadku zaparć niezwiązanych z czynnikami chorobowymi, a więc zaparć czynnościowych, warto spróbować naturalnych sposobów. Zalecane są choćby ćwiczenia, które polegają na podciąganiu kolan do klatki piersiowej i wytrzymywaniu w tej pozycji 20-30 sekund. Można stosować także rowerek na leżąco czy skręty tułowia, a nawet przysiad głęboki. Ważną rolę może odegrać także masaż, który należy rozpocząć od prawego dolnego odcinka brzucha, wykonując delikatny nacisk oraz okrężne ruchy. Należy powoli przesuwać się zgodnie ze wskazówkami zegara, w stronę lewego odcinka brzucha.
Oczywiście nie można bagatelizować, jak ważną rolę odgrywa dieta. Na pewno wprowadzenie naturalnych probiotyków w postaci kefiru czy jogurtu naturalnego bywa pomocne. Zaleca się też spożywanie gruszek oraz jabłek ze skórką czy napar na bazie suszonych śliwek. W tym przypadku wieczorem należy zalać kilka śliwek, np. 3-4 i następnego dnia zaraz po przebudzeniu wypić go oraz zjeść śliwki. Podczas zaparć bardzo ważne jest nawodnienie. Najlepiej wybrać planktonową wodę morską z elektrolitami, która zawiera pełen kompleks mineralny, a więc Minerals 78+ na zaparcia lub skoncetrowane osocze morskie Plasma. W ten sposób można dostarczyć do organizmu brakujące minerały morskie w formie jonowej, które są niezbędne dla nawodnienia jelita i prawidłowego pasażu jelitowego. W przypadku zaparć może to przywrócić czynność dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Należy pamiętać, że istnieje zależność zaparć, wzdęć i hemoroidów, o czym można przeczytać szerzej w artykule.
Jaka pozycja podczas wypróżniania jest najlepsza przy zaparciach?
Podczas wypróżniania ważną rolę odgrywa przyjęta pozycja. Najlepsza jest pozycja kuczna, tak jak na azjatyckim WC. Należy postawić stopy na podnóżku o wysokości 20-30 cm. Kolana powinny znajdować się wyżej niż biodra. Następnie należy lekko pochylić się do przodu tak, by łokcie znajdowały się na udach. Podczas parcia stolca trzeba oddychać spokojnie, tak by nie napinać brzucha na siłę. Pozycja prostuje odbytnicę i rozluźnia mięsień, który blokuje stolec. Pamiętaj również aby nie spędzać wielu minut na toalecie. Najlepiej pójść w momencie kiedy czuje się potrzebę, choćby po posiłku. Zaleca się także wypicie ciepłego napoju – kawy, herbaty bądź wody przed próbą defekacji.
Źródła: